Dzieci i młodzież spędzają dziś znaczną część swojego wolnego czasu przed ekranami - komputerów, smartfonów czy tabletów. Choć technologia otwiera wiele możliwości, coraz częściej zastępuje ruch, zabawę na świeżym powietrzu i bezpośredni kontakt z rówieśnikami. Zbyt częsta obecność w świecie online może mieć również negatywny wpływ na zdrowie, zwiększając ryzyko chorób cywilizacyjnych, takich jak otyłość czy cukrzyca typu 2. Zamiast jednak całkowicie wykluczać dzieci z sieci, warto edukować, jak zachować równowagę między życiem online i offline. Program Uczniowie zmieniają cukrzycę pokazuje najmłodszym - ale też ich rodzicom i opiekunom, jak w kreatywny sposób korzystać z wirtualnych narzędzi, a przy tym wspierać codzienne wybory i aktywności, które mają pozytywny wpływ na rozwój i dobrostan. Raport z ogólnopolskiego, cyklicznego badania uczniów i rodziców "Nastolatki" z 2025 r., opracowany przez NASK pokazuje, że aż 4 na 10 dzieci jeszcze przed 9. urodzinami ma swój własny telefon z dostępem do sieci. Z badania wynika również, że młodzież spędza w internecie ponad 5 godzin dziennie, zarówno w weekendy, jak i dni powszednie1. Tak intensywne korzystanie z urządzeń cyfrowych ogranicza czas na aktywność fizyczną, kontakty społeczne czy rozwój emocjonalny. Technologia może jednak pełnić funkcję edukacyjną - stosowana z umiarem, pozwala rozwijać kreatywność, zdobywać wiedzę, a przy tym wspierać zdrowe nawyki. Raport NASK wskazuje, że internet jest dla nastolatków narzędziem nie tylko rozrywki, ale również rozwoju edukacyjnego i osobistego1.
Przykładem inicjatywy, łączącej atrakcyjne dla dzieci rozwiązania online z aspektem edukacyjnym, jest program Uczniowie zmieniają cukrzycę. Dzięki przygotowanej w ramach projektu interaktywnej wystawie wirtualnej, animacjom i materiałom dzieci zdobywają wiedzę o profilaktyce chorób cywilizacyjnych i uczą się, że ich codzienne wybory w zakresie odżywiania czy aktywności fizycznej mają wpływ na ich przyszłość. Program pokazuje, że technologie mogą wspierać naukę i rozwój, jeśli są wykorzystywane świadomie i w równowadze z aktywnościami offline.
Zdrowe nawyki w cyfrowym świecie
Codzienne korzystanie z urządzeń cyfrowych daje dzieciom wiele możliwości, ale równocześnie wymaga świadomego zarządzania czasem spędzanym przed ekranem. Umiejętne łączenie aktywności online i offline pozwala wspierać zdrowie, rozwój emocjonalny i dobre samopoczucie najmłodszych. Oto kilka praktycznych sposobów, które pomagają w zachowaniu tej równowagi.- Ustalanie zasad korzystania z urządzeń cyfrowych - wyznaczenie maksymalnego czasu spędzanego przed ekranem, poza obowiązkami szkolnymi, pomoże dzieciom zachować równowagę między aktywnością fizyczną, nauką i relacjami społecznymi. Limit powinien być dostosowany do wieku i potrzeb dziecka. Ważne jest również zwrócenie uwagi na to, co dziecko robi w internecie. Godzina spędzona na nauce programowania ma inną wartość niż godzina spędzona na przeglądaniu profili w mediach społecznościowych.
- Planowanie aktywności offline - wprowadzenie regularnych spacerów, zabaw ruchowych w domu i na świeżym powietrzu, a także wspólnego gotowania czy zabaw z rodzeństwem i rówieśnikami pozwala dzieciom rozwijać sprawność fizyczną, kreatywność oraz umiejętności społeczne. Pomocne może być też ustalenie harmonogramu dnia, który pozwoli dziecku zrozumieć, kiedy jest czas na naukę, zabawę, a kiedy na korzystanie z ekranów.
- Korzystanie z technologii w dobrej sprawie - edukacyjne aplikacje, interaktywne gry oraz platformy online mogą wspierać rozwój dzieci, ucząc zdrowych nawyków, podstaw profilaktyki czy logicznego myślenia. Ważne, aby korzystanie z narzędzi cyfrowych było celowe i wartościowe, a nie jedynie formą rozrywki. Dla przykładu, korzystając ze strony internetowej programu Uczniowie zmieniają cukrzycę dzieci dowiedzą się m.in. wielu ciekawych rzeczy o cukrzycy i otyłości, a przeglądając wirtualną wystawę przekonają się, dlaczego aktywność fizyczna, odpowiednie odżywianie i regularne wizyty u lekarza są tak ważne.
- Wspólne rytuały rodzinne - nawet we współczesnym, cyfrowym świecie dzieci potrzebują realnych kontaktów z rodzicami. Wspólne posiłki, hobby, takie jak czytanie, gry planszowe czy uprawianie ulubionego sportu, wspierają rozwój emocjonalny i społeczne kompetencje dzieci. To także czas na budowanie bliskości i wzmacnianie więzi rodzinnych.
- Dobry przykład zaczyna się od dorosłych - dzieci najlepiej uczą się poprzez obserwację dorosłych. Pokazując, że potrafisz świadomie korzystać z urządzeń cyfrowych i znajdować czas na aktywności offline, wspierasz ich w budowaniu zdrowych nawyków. Świadome ograniczanie własnego czasu spędzanego przed ekranem i udział w wspólnych, "analogowych" zajęciach daje dziecku wzorzec równowagi między światem online i offline.
Program Uczniowie zmieniają cukrzycę jest częścią globalnej inicjatywy Miasta dla zdrowia (Cities for better health), której celem jest m. in. promowanie działań profilaktycznych w zakresie chorób cywilizacyjnych: cukrzycy typu 2 oraz otyłości, ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb dzieci.
Inicjatorami programu Miasta dla zdrowia jest firma Novo Nordisk, Steno Diabetes Center Copenhagen oraz University College London. Polska dołączyła do inicjatywy w 2019 r.
Od 2014 roku program objął swoim zasięgiem już ponad 50 miast na całym świecie. Partnerami projektu Uczniowie zmieniają cukrzycę są: miasto Warszawa, miasto Kraków oraz Warszawskie Centrum Innowacji Edukacyjno-Społecznych i Szkoleń (WCIES). Projekt otrzymał patronat honorowy prezydenta Warszawy, prezydenta Krakowa, Małopolskiego Kuratora Oświaty.
1. https://www.nask.pl/media/2025/09/Nastolatki_RAPORT-2.pdf
Masz swoją opinię na ten temat? Tu jest miejsce, gdzie możesz ją wyrazić! Pisz, komentuj i dyskutuj. Pamiętaj o tym, że nie będą tolerowane niecenzuralne wypowiedzi i wulgaryzmy.
