Jak skonstruowana jest opłata od napojów?
Opłata obowiązuje od 1 stycznia 2021 roku i składa się z części stałej, części zmiennej zależnej od zawartości cukru oraz dodatku za kofeinę lub taurynę. Rada Ministrów przyjęła w październiku 2025 roku projekt nowelizacji podnoszącej wszystkie te elementy.
Element opłaty | Stawka od 2021 roku | Stawka w projekcie nowelizacji |
Część stała za litr napoju | 0,50 zł | 0,70 zł |
Część zmienna za każdy gram cukru powyżej 5 g na 100 ml | 0,05 zł | 0,10 zł |
Dodatek za kofeinę lub taurynę | 0,10 zł za litr | 1,00 zł za litr |
Maksymalna wysokość opłaty | 1,20 zł za litr | 1,80 zł za litr |
Napoje zawierające co najmniej 20% soku owocowego korzystają z częściowego zwolnienia, a wpływy trafiają niemal w całości do Narodowego Funduszu Zdrowia.
Co pokazują dane po pięciu latach obowiązywania?
Obraz jest niejednoznaczny i zależy od tego, który wskaźnik weźmie się pod uwagę:
w pierwszych tygodniach 2021 roku popyt na napoje słodzone spadł o około 16%,
ponad 60% producentów zmieniło receptury, obniżając zawartość cukru,
wpływy z opłaty zmalały z 1,63 mld zł w 2021 roku do 1,49 mld zł w 2024 roku,
spożycie cukru na osobę spadało już wcześniej, z 47 kg w 2018 roku do 39,8 kg w 2024 roku.
Dr Michał Seweryn z Uniwersytetu imienia Andrzeja Frycza Modrzewskiego w Krakowie, współautor analizy pięciu lat obowiązywania opłaty, komentuje te wyniki ostrożnie: „Widzimy, że spadło spożycie słodzonych napojów, na przykład codzienne picie zmniejszyło się z około 10 proc. do 4,4 proc., a także nieco spadła ilość kupowanego cukru.
Ten efekt nie był jednak trwały i część tych zmian z czasem się cofnęła”. Badacze nie odnotowali statystycznie istotnego przyspieszenia trendu spadkowego w momencie wejścia przepisów w życie.
Dane z monitoringu rynku i z badań ankietowych podsumowuje artykuł: Czy wprowadzenie podatku cukrowego w Polsce przyniosło efekty w redukcji spożycia napojów słodzonych?.
Czego uczą doświadczenia innych państw?
Przegląd obejmujący 62 badania wykazał, że opodatkowanie napojów słodzonych zmniejsza ich sprzedaż średnio o około 15%, przy wysokiej elastyczności cenowej popytu. W Meksyku zakupy takich napojów spadły po wprowadzeniu podatku o 7,6%, a w Berkeley w Kalifornii konsumpcja w dzielnicach o niskich dochodach zmniejszyła się o 21% i utrzymała ten poziom przez trzy lata.
Brytyjskie doświadczenie pokazuje inny mechanizm. Konstrukcja progowa skłoniła producentów do przeformułowania receptur, przez co spadek spożycia cukru wyniknął ze zmiany składu produktów, a nie wyłącznie z decyzji zakupowych konsumentów.
Dlaczego sama cena nie rozwiązuje problemu?
Otyłość pozostaje w Polsce zjawiskiem narastającym, a według danych porównawczych kraj zajmuje drugie miejsce w Unii Europejskiej pod względem odsetka mężczyzn z otyłością, wynoszącego 24,2%. Polskie Towarzystwo Leczenia Otyłości traktuje ją jako chorobę przewlekłą wymagającą leczenia prowadzonego przez zespół specjalistów, a nie jako efekt pojedynczych wyborów zakupowych.
Skuteczne oddziaływanie na spożycie cukru wymaga zatem kilku elementów jednocześnie:
czytelnego oznakowania wartości odżywczej na froncie opakowania,
ograniczenia reklamy produktów o wysokiej gęstości energetycznej kierowanej do dzieci,
edukacji żywieniowej prowadzonej w szkołach i w podstawowej opiece zdrowotnej,
dostępu do leczenia choroby otyłościowej, w tym programów kompleksowej opieki,
przeznaczania wpływów z opłaty na profilaktykę, a nie na bieżące potrzeby budżetowe.
Materiały poświęcone przyczynom i leczeniu choroby otyłościowej zebrano na podstronie https://raportozdrowiu.pl/otylosc/.
FAQ - najczęściej zadawane pytania
Ile wynosi opłata cukrowa przy popularnym napoju gazowanym?
Przy zawartości cukru około 10 g na 100 ml opłata sięga obecnie górnego limitu 1,20 zł za litr. Projekt nowelizacji podnosi ten limit do 1,80 zł.
Czy napoje ze słodzikami są zwolnione z opłaty?
Nie, część stała obejmuje również napoje zawierające substancje słodzące bez dodatku cukru. Zwolnienie częściowe dotyczy natomiast napojów z co najmniej 20% zawartością soku owocowego.
Czy podatek cukrowy zmniejsza częstość otyłości?
Dostępne badania wykazują wpływ na sprzedaż i skład napojów, natomiast nie potwierdzają samodzielnego efektu w postaci spadku wskaźników otyłości. Zmiana masy ciała zależy od całej diety i od dostępu do leczenia.
Na co przeznaczane są wpływy z opłaty?
Trafiają w przeważającej części do Narodowego Funduszu Zdrowia, jednak nie są znaczone jako środki wyłącznie na profilaktykę otyłości. Brak takiego powiązania bywa wskazywany jako słabość obecnego rozwiązania.
Bibliografia
Seweryn M. i in., Ocena skutków wprowadzenia opłaty od środków spożywczych w Polsce, Kraków 2026.
Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego, Monitorowanie spożycia napojów słodzonych w populacji dorosłych Polaków, Warszawa 2025.
Polskie Towarzystwo Leczenia Otyłości, Stanowisko PTLO dotyczące postępowania w chorobie otyłościowej, Warszawa 2024.
Główny Urząd Statystyczny, Rocznik statystyczny. Spożycie artykułów konsumpcyjnych, Warszawa 2025.
Ustawa z dnia 14 lutego 2020 roku o zmianie niektórych ustaw w związku z promocją prozdrowotnych wyborów konsumentów, Warszawa 2020.
Światowa Organizacja Zdrowia, Fiscal Policies for Diet and Prevention of Noncommunicable Diseases, Genewa 2016.
Masz swoją opinię na ten temat? Tu jest miejsce, gdzie możesz ją wyrazić! Pisz, komentuj i dyskutuj. Pamiętaj o tym, że nie będą tolerowane niecenzuralne wypowiedzi i wulgaryzmy.
